TYTUŁ PROJEKTU: Środowiskowe i technologiczne uwarunkowania doboru surowca drzewnego w polskich grodach i ośrodkach wczesnomiejskich w średniowieczu - analiza ksylologiczna przedmiotów użytkowych - projekt jest finansowany przez Narodowe Centrum Nauki, w ramach konkursu „PRELUDIUM 7”.

Dodatkowe informacje:

  • Okres realizacji: 28.01.2015-27.01.2018
  • Status: w trakcie realizacji
  • Kierownik: mgr Katarzyna Cywa (Zakład Paleobotaniki IB PAN)
  • Współpracownicy (opiekun naukowy projektu): dr hab. Dorota Nalepka, prof. PAN (Zakład Paleobotaniki IB PAN)

Użytkowanie drewna przez średniowiecznych rzemieślników w Polsce, zwłaszcza w kontekście lokalnych zasobów środowiska, jest dotychczas słabo poznane. Głównym celem badań jest określenie rodzaju drewna używanego w średniowieczu do wyrobu przedmiotów codziennego użytku oraz stwierdzenie, czy wybór surowca drzewnego użytego do wytworzenia konkretnego przedmiotu był celowy, uzasadniony właściwościami technologicznymi i eksploatacyjnymi poszczególnych gatunków drewna, czy też był wynikiem przypadkowego pozyskiwania materiału z najbliższej okolicy. Zaplanowano wykonanie analiz ksylologicznych ponad tysiąca nieoznaczonych drewnianych przedmiotów codziennego użytku odkrytych w różnych regionach Polski, w miejscu średniowiecznych grodów i ośrodków wczesnomiejskich oraz zebranie we wspólnej bazie danych dotychczasowych oznaczeń taksonomicznych zabytkowego drewna użytkowego z polskich stanowisk. Uzyskane określenia taksonomiczne drzew i krzewów będą stanowić podstawę do interpretacji ilościowych oraz porównań z wynikami dostarczanymi przez inne dziedziny nauki. Szczególnie istotna będzie konfrontacja rezultatów wspomnianych analiz drewna użytkowego z lokalnymi sekwencjami palinologicznymi dla okresu średniowiecza.

Do badania przedmiotów drewnianych zostanie wykorzystana metoda anatomiczno-porównawcza. Dla wszystkich rozważanych przedmiotów, wśród których są np. czerpaki, miski, łyżki, zatyczki, kołki, elementy konstrukcyjne, łopaty, kijanki, łuczywa, wrzeciona i pałki ciesielskie zostaną przeprowadzone mikroskopowe analizy skrawków materiału pobranych z ich powierzchni. Poprzez zestawienie cech diagnostycznych obserwowanych na przekrojach: poprzecznym, podłużnym radialnym i podłużnym stycznym zostanie dokonana identyfikacja taksonomiczna drewna. Badania własne zostaną uzupełnione o określenia taksonomiczne średniowiecznego drewna z opublikowanych prac archeologicznych i z materiałów ekspertyzowych, znajdujących się w archiwach muzealnych i instytutowych. W ten sposób utworzona zostanie baza danych średniowiecznego drewna użytkowego dla Polski. Zebrane dane zostaną zinterpretowane w kontekście diagramów palinologicznych, informacji z zakresu materiałoznawstwa i technologii drewna, chronologii i stratygrafii oraz źródeł etnograficznych i historycznych.

Zaplanowane w projekcie badania wskażą rodzaje drewna wykorzystywane w średniowieczu na potrzeby rzemiosła w różnych rejonach Polski. Przyporządkowanie rodzaju drewna do określonej funkcji użytkowej pozwoli na postawienie wniosków o świadomym lub przypadkowym doborze surowca dla poszczególnych wyrobów. Porównanie wyników analiz ksylologicznych z danymi palinologicznymi umożliwi obiektywnie stwierdzić, czy na rozważanych stanowiskach wykorzystywane przez człowieka drewno, mogło pochodzić z lokalnych zbiorowisk leśnych. Na tej podstawie możliwa będzie ocena, który z czynników doboru surowca miał większe znaczenie – dostępność, czy właściwości technologiczne i eksploatacyjne drewna. Większość dotychczasowych badań przedmiotów drewnianych nie podejmowała szerzej tego problemu, skupiając się na wskazaniu surowca. W tym względzie projekt otwiera nową i szerszą perspektywę w zakresie analiz archeologicznego drewna użytkowego.

 

ilustracja grant Cywa2