TYTUŁ PROJEKTU: Archeologiczne, archeobotaniczne i paleośrodowiskowe badania w zachodniej części Niecki Nidziańskiej 

Dodatkowe informacje

  • Okres realizacji:10.07.2014 - 09.07.2017
  • Status: przedłużony do 10.04.2018
  • Kierownik:dr Magdalena Moskal-del Hoyo (Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków)

Celem projektu jest przeanalizowanie interakcji pomiędzy człowiekiem a jego najbliższym otoczeniem  w okresie neolitu w zachodniej części Niecki Nidziańskiej. Badania będą dotyczyć dwóch podstawowych tematów. Pierwszy z nich obejmuje badania związane z poszerzeniem wiedzy na temat pożywienia roślinnego oraz gospodarki roślinnej społeczności kultury pucharów lejkowatych. Ponadto, nakreślona zostanie historia przekształceń środowiska naturalnego i krajobrazu, które zostały spowodowane przez rolnictwo i użytkowanie gruntów w okresie neolitu. Obserwacje te przeprowadzone będą w mikroskali dwóch stanowisk archeologicznych (Miechów, st. 3 oraz Młodzawy-Mozgawa). Drugim obszarem zainteresowania będą badania paleośrodowiskowe, pozwalające na opisanie szaty roślinnej w skali regionalnej oraz wykrycie przemian roślinności pod wpływem warunków klimatycznych oraz postępującej w miarę upływu czasu intensyfikacji osadnictwa neolitycznego.

Archeobotaniczne i paleośrodowiskowe badania w zachodniej części Niecki Nidziańskiej prowadzone będą przy pomocy metod interdyscyplinarnych. W ramach projektu przeprowadzona będzie jakościowa i ilościowa analiza makroskopowych szczątków roślinnych (owoców, nasion, drewna, węgli drzewnych), znalezionych na dwóch stanowisk archeologicznych: Miechów, st. 3 oraz Młodzawy-Mozgawa. Wykorzystana również będzie analiza palinologiczna osadów pobranych z terenu badanych wykopaliskowo stanowisk, w celu zilustrowania różnorodnych zbiorowisk roślinnych rozwijających się w pobliżu neolitycznych osad. Natomiast badania geomorfologiczne pozwolą wykryć, czy w pobliżu osiedli, na skutek działalności ludzkiej, nastąpiły odlesienia. Ponadto, planowane w projekcie analizy przeprowadzone za pomocą Systemu Informacji Geograficznej (GIS), jak również uzyskanie danych w oparciu o systematyczne badania powierzchniowe i geomagnetyczne, wzbogacą w znacznym stopniu prowadzone równolegle badania archeologiczne. Z drugiej strony, w pobliżu stanowiska znajdującego się w obrębie Młodzaw i Mozgawy, w dolinie rzeki Nidy, przeprowadzonych będzie szereg analiz geomorfologicznych, palinologicznych i antrakologicznych, które w połączeniu z danymi chronologicznymi, uzyskanymi w wyniku datowań radiowęglowych, posłużą do odtworzenia przemian środowiska naturalnego podczas poszczególnych okresów holocenu w mikro- i makro skali.

Projekt przyczyni się do lepszego zrozumienia wzorców neolitycznego osadnictwa i gospodarki charakterystycznych dla kultury pucharów lejkowatych. Badania te mają interdyscyplinarny charakter, ponieważ dotyczą różnych dziedzin nauki i dzięki temu umożliwiają uzyskanie, z jednej strony, informacji paleoetnograficznych dotyczących użytkowanych w przeszłości roślin i sposobu ich wykorzystywania. Z drugiej strony, wyniki badań przyczynią się także lepszemu zrozumieniu historii zbiorowisk roślinnych rozwijających się w pobliżu badanych osad oraz pozwolą na opisanie wpływu człowieka na lokalne środowisko w trakcie różnych faz osadniczych. Szczególny nacisk zostanie położony na charakterystykę lokalnych lasów, które tworzyły część naturalnego środowiska wybranego przez neolitycznych osadników. Ponadto, wyniki nowych badań archeobotanicznych i paleobotanicznych prób mogą mieć istotny wkład w dyskusję na temat historii roślinności stepowej w zachodniej części Niecki Nidziańskiej. Jest to istotny (i niewyjaśniony) problem badawczy, jako że ten typ roślinności może być pochodzenia antropogenicznego. W ramach projektu zaproponowane zostały także badania palinologiczne w dolinie rzeki Nidy, które mogą dostarczyć stanowiska wzorcowego, będącego ważnym wkładem do poznania dynamiki roślinności w badanym regionie, i które obejmie większość okresów holocenu.

Projekt nr 2013/11/B/HS3/03822; projekt jest finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu „OPUS 6”.

Galeria zdjęć z badań terenowych na stanowiskach 1-3 w Mozgawie (zdjęcia: Magdalena MdH)

  • Zespół: 

    Archeologia: dr hab. Marek Nowak (Instytut Archeologii, Uniwersytet Jagielloński – IA UJ), mgr Marta Korczyńska (Institut für Ur- und Frühgeschichte, Universität zu Köln), mgr Magda Kapcia (IB PAN), Magdalena Płoszaj (IA UJ)
    Archeobotanika: dr Magdalena Moskal-del Hoyo, dr hab. Aldona Mueller-Bieniek (IB PAN), Krzysztof Kotynia (IA UJ)
    Palinologia: dr hab. Agnieszka Wacnik (IB PAN)
    Geomorfologia: dr Piotr Szwarczewski (Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Uniwersytet Warszawski)
    Geomagnetyka: Prof. dr Tobias Kienlin, Jacob Ociepka (Institut für Ur- und Frühgeschichte, Universität zu Köln)
    Remote Sensing: mgr Klaus Cappenberg (Professur für Ur- und Frühgeschichte, Universität Leipzig)
    Archeozoologia: dr Jarosław Wilczyński (Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt, Polska Akademia Nauk)
    Technicians: mgr Krzysztof Stachowicz (IB PAN), M.A., Dawid Bieniek, Daniel Kurlit

 

Wstępne dane wynikające z prac w ramach projektu badawczego prezentowane były na następujących konferencjach:
– Moskal-del Hoyo M., Nowak M., Mueller-Bieniek A., Szwarczewski P., Wacnik A., Kotynia K. Middle Neolithic transformations of food economy and settlement in the upper Vistula basin (SE Poland). 22nd Annual Meeting of the European Association of Archaeologists. Vilnius (Lithuania), 31.08.–4.09.2016.
– Nowak M., Moskal-del Hoyo M., Korczyńska M., Cappenberg K., Ociepka J., Płoszaj M. Nucleated settlements in the Eneolithic of the south-eastern Poland? 22nd Annual Meeting of the European Association of Archaeologists. Vilnius (Lithuania), 31.08.–4.09.2016.
– Moskal-del Hoyo M., Lityńska-Zając M., Mueller-Bieniek A., Kapcia M., Nowak M., Plants of the second stage of Neolithisation in Poland. 17th Conference of International Work Group of Palaeoethnobotany. Paris (France), 04–09.07.2016.
– Lityńska-Zając M., Moskal-del Hoyo M., Mueller-Bieniek A. Xerothermic communities and Neolithisation of Central Europe. 17th Conference of International Work Group of Palaeoethnobotany. Paris (France), 04–09.07.2016.
– Nowak M., Moskal-del Hoyo M., Mueller-Bieniek A., Lityńska-Zając M., Kotynia K. Chronology of Early and Middle Neolithic archaeological sites from Poland, Slovakia and Hungary based on radiocarbon dating of archaeobotanical materials: benefits and weaknesses. 12th International Conference “Methods of Absolute Chronology”. Gliwice–Paniówki (Poland), 11-13.05.2016.
– Nowak M., Moskal-del Hoyo M., Mueller-Bieniek A., Cappenberg K., Korczyńska M., Ociepka J., Kotynia K. Dotychczasowe wyniki badań na osadzie kultury pucharów lejkowatych w Mozgawie (stan. 1-3), pow. Pińczowski, w latach 2014 i 2015. Badania archeologiczne w Polsce środkowowschodniej, zachodniej Białorusi i Ukrainie w roku 2015. Lublin (Poland), 31.03.-01.04.2016.
– Mueller A., Moskal-del Hoyo M., Lityńska-Zając M., Kapcia M., Peschel K., Pyzel J., Nowak M. Environmental conditions of the Neolithic settlement in two regions of Poland - Kujawy and Małopolska - on the basis of on-site archaeobotanical data. The Big Picture: Archaeology, Society and the Environment. Association for Environmental Archaeology Conference, Plymouth (Great Britain), 07–09.11.2014.