TYTUŁ PROJEKTU: Rozwój rolnictwa i paleodiety w epoce neolitu i brązu na podstawie badań izotopów stabilnych azotu i węgla w szczątkach biologicznych

Dodatkowe informacje:

  • Okres realizacji:10.07.2014 - 09.07.2017
  • Status: w trakcie realizacji
  • Kierownik:dr Magdalena Moskal-del Hoyo (Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN)

Celem projektu jest rekonstrukcja paleodiety i jej zmiany czasowe i przestrzenne w kontekście zmian kulturowych i paleogeograficznych. Badania początków gospodarki ludzkiej są zawsze obarczone błędem wynikającym m.in. z fragmentaryczności pozyskiwanych źródeł. Użycie wskaźnika stosunków zawartości stabilnych izotopów azotu w kościach, wartości rosnącej wraz ze wzrostem poziomu w łańcuchu pokarmowym, jako niezależnego źródła informacji dotyczącej paleodiety wydaje się w świetle ostatnich badań metodycznie niepewne. Eksperymentalne badania izotopowe diaspor roślinnych wykazały m.in. podwyższoną zawartość izotopu 15N w zbożu pochodzącym z silnie nawożonych obornikiem pól, gdzie stosunek δ15N wykazywał wartości zbliżone do tych odpowiednich dla dzikich roślinożerców. Badania archeobotaniczne i izotopowe wykazały stosowanie nawożenia od początku neolitu. Włączenie badań szczątków roślinnych staje się nieodzownym elementem w rekonstrukcji paleodiety i gospodarki prehistorycznej. Osobnym zagadnieniem jest wkład informacyjny jaki niosą badania zawartości izotopów stabilnych węgla w archeologicznych zabytkach roślinnych w rekonstrukcjach paleośrodowiskowych, związanych m.in. z panującymi w danym czasie warunkami wodnymi.

W projekcie tym badania szczątków roślinnych datowanych na okres neolitu i brązu z Kujaw i Małopolski połączone zostaną z informacjami pochodzącymi z badań archeozoologicznch i antropologicznich z tych samych stanowisk i mikroregionów. Limitujące są tutaj zabytki roślinne, ponieważ są generalnie rzadziej zachowane i mniej intensywnie badane na stanowiskach archeologicznych, niż inne szczątki biologiczne. W ramach projektu zostanie przeprowadzona analiza prób archeobotanicznych ze stanowiska Ludwinowo 7 na Kujawach, opracowanego wcześniej archeologicznie i osteologicznie w trakcie prac ratunkowych.

Wprowadzenie analiz izotopów stabilnych materiałów już wcześniej pozyskanych i opracowanych w tradycyjny sposób umożliwi weryfikację wcześniejszych ustaleń dotyczących gospodarki prehistorycznej na badanym terenie. Ponadto wprowadzenie najnowszych technik badawczych i interpretacyjnych umożliwi przeprowadzenie rekonstrukcji paleodiety mieszkańców badanych aktualnie stanowisk oraz mikroregionów osadniczych (Kujawy, Małopolska). Pojawienie się rolnictwa i rozprzestrzenianie się tej idei wraz z migracjami ludności oraz przejmowaniem umiejętności przez lokalne społeczności łowiecko-zbierackie ma istotne znaczenie dla rozwoju naszej cywilizacji. Możliwość wytwarzania większej ilości pożywienia, jej magazynowania i handlu stworzyła podwaliny dla powstania ośrodków miejskich oraz intensywnego rozwoju rzemiosła i kultury. Badanie początków tego procesu oraz reguł jakim on podlegał na przestrzeni dziejów ma istotne znaczenie dla naszej samoświadomości i interpretacji zjawisk obserwowanych obecnie.

Projekt nr 2013/10/M/HS3/00537; projekt jest finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu „HARMONIA5”.

Współpracownicy:Prof. Amy Bogaard, Institute of Archaeology, University of Oxford, UK dr Peter Bogucki, School of Engineering and Applied Science, Princeton University, USA dr Joanna Pyzel (Uniwersytet Gdański, Wydział Historyczny), dr hab. Maria Lityńska-Zając (Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Kraków), dr Magdalena Moskal-del Hoyo (Instutut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków), dr Jarosław Wilczyński (Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, Kraków), mgr Magda Kapcia (Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, Kraków)