Od degradacji do rewitalizacji – innowacyjna metoda oczyszczania wód pokopalnianych za pomocą glonów

Intensywna eksploatacja złóż węgla kamiennego zanieczyszcza wody powierzchniowe i gruntowe metalami ciężkimi oraz solami, które wraz z tzw. wodami pokopalnianymi trafiają do środowiska. Wody te muszą być stale odpompowywane, by zapobiegać zalewaniu kopalń. Ważne jest zatem, aby poszukiwać skutecznych metod oczyszczania tych wód. Tradycyjne rozwiązania, oparte na stosowaniu środków alkalizujących, są mało wydajne, kosztowne i generują duże ilości szlamu. Alternatywnym rozwiązaniem jest bioremediacja z użyciem glonów, która jest tania, skuteczna i przyjazna dla środowiska.

W czasopiśmie Ecological Indicators ukazała się publikacja autorstwa pracowników naszego Instytutu: dr hab. Joanny Lenarczyk, dr hab. Jolanty Piątek oraz prof. dr hab. Konrada Wołowskiego. Dotyczy ona wykorzystania tzw. starterów biologicznych do bioremediacji wód pokopalnianych. Startery biologiczne to konsorcja glonów, które mają naturalną zdolność wzrostu na trwałych podłożach, takich jak materiał skalny. Autorzy zebrali próby z dwóch cieków odprowadzających wody z kopalni na Górnym Śląsku oraz dodatkowo wodę z oczyszczalni ścieków w Krakowie. W laboratorium wyizolowali i namnożyli występujące w próbach glony. Następnie przeprowadzili eksperyment laboratoryjny, hodując wybrane gatunki w wodzie pobranej z cieków pokopalnianych z dodatkiem podłoża skalnego. Badania dowiodły, że w stosunkowo krótkim czasie możliwe jest wyprodukowanie starterów biologicznych z gatunkami glonów dostosowanymi do specyfiki zanieczyszczenia. Z przebadanych gatunków na szczególną uwagę zasługują: Pinnularia appendiculata, Klebsormidium nitens, Mougeotia sp. z cieków wód pokopalnianych, a także Pectinodesmus pectinatus z oczyszczalni ścieków.

Lenarczyk J., Piątek J., Wołowski K. 2025. Towards rebuilding algae communities in post-mining ditches. Ecological Indicators 179: 114263. DOI

Badania są finansowane przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (HYDROSTRATEG-II/0002/2023) w ramach projektu pt. "Skalno-biologiczny system zwiększania bioróżnorodności i potencjału samooczyszczania wód powierzchniowych wraz z prewencyjnym monitoringiem zakwitów glonów (HydroBiom)", realizowanego w konsorcjum pomiędzy Instytutem Botaniki im. W. Szafera PAN (lider), Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie, Centrum Badawczo-Produkcyjnym "Alcor" Sp. z o.o. oraz Spółką Restrukturyzacji Kopalń S.A. w Bytomiu.